Z przyjemnością informujemy o uzyskaniu ochrony patentowej dla dwóch grup innowacyjnych peptydów opracowanych w Instytucie Nenckiego, przeznaczonych do terapii złośliwych guzów mózgu. Glejaki należą do najczęstszych i najtrudniejszych do leczenia nowotworów ośrodkowego układu nerwowego u dorosłych, a rokowania pacjentów pozostają bardzo niekorzystne (90% pacjentów nie przeżywa 3 lat od postawienia diagnozy).

Oba wynalazki stanowią rezultat wieloletnich badań zespołu prof. Bożeny Kamińskiej-Kaczmarek nad mechanizmami immunosupresji w mikro środowisku guza. Peptydy z obu rodzin działają na różne cele molekularne, ale w oparciu o wspólną strategię terapeutyczną: blokowanie sygnałów pomiędzy komórkami glejaka a komórkami układu odpornościowego umożliwiającymi nowotworowi unikanie nadzoru immunologicznego.

Wynalazek pt. "Engineered synthetic peptides, compositions comprising same, and methods of use thereof for treating malignant gliomas" uzyskał ochronę patentową w Europie (patent nr EP4525904). Patent obejmuje krótkie syntetyczne peptydy wiążące się z osteopontyną (OPN) - białkiem odpowiedzialnym za przeprogramowanie mikrogleju i makrofagów do fenotypu pro inwazyjnego, wspierającego wzrost guza (Ellert-Miklaszewska et al. 2016). Zidentyfikowane peptydy blokują wiązanie OPN z receptorami integrynowymi na powierzchni mikrogleju, hamując tym samym wspieraną przez te komórki inwazyjność glejaka. W mysim modelu ludzkiego glejaka wielopostaciowego, jeden ze zidentyfikowanych peptydów (I49) podawany bezpośrednio do guza istotnie zahamował wzrost nowotworu. Dodatkowo zespół wykazał, że prototyp peptydu wykazuje nasilone działanie przeciwnowotworowe w skojarzeniu z inhibitorem punktów kontrolnych (Ellert-Miklaszewska et al. 2025).

Twórcami wynalazku są: dr Katarzyna Poleszak, dr Maria Pasierbińska, dr Aleksandra Ellert-Miklaszewska, dr Paulina Pilanc-Kudlek, dr Paweł Wiśniewski, prof. dr hab. Bożena Kamińska-Kaczmarek.

Drugi patent, na wynalazek pt. "Compositions and methods for treating glioma" został przyznany w Stanach Zjednoczonych (patent nr US 12582695). Ochrona obejmuje peptydy zakłócające wiązanie czynnika GM-CSF (czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów i makrofagów) do jego receptora obecnego na mikrogleju i makrofagach. GM-CSF ulega nadekpresji w glejakach złośliwych i odpowiada za rekrutację oraz polaryzację komórek mieloidalnych wspierających progresję guza. Jeden z peptydów z tej grupy wykazał silną aktywność przeciwnowotworową w modelu mysim.

Twórcami wynalazku są: dr Katarzyna Poleszak, dr Maria Pasierbińska, dr Aleksandra Ellert-Miklaszewska, dr Paweł Wiśniewski, prof. dr hab. Bożena Kamińska-Kaczmarek.

Proces uzyskania ochrony własności intelektualnej był koordynowany przez Biuro Transferu Technologii Instytutu, przy istotnym udziale dr Doroty Gierej-Czerkies.

Oba wynalazki wpisują się w kategorię tzw. nowych innowacji rynkowych, co oznacza, że nie stanowią modyfikacji istniejących leków, lecz odpowiedź na dotychczas niezaspokojone potrzeby kliniczne w obszarze terapii glejaków. Opracowane peptydy są planowane do podawania bezpośrednio do loży po usuniętym guzie, co pozwoli ominąć barierę krew–mózg i jednocześnie ograniczyć ryzyko działań niepożądanych. Kolejnym etapem rozwoju kandydatów na leki oparte o zidentyfikowane peptydy będzie optymalizacja formulacji (czyli postaci, w jakiej przyszły lek będzie podawany) oraz badania przedkliniczne, które mają utorować drogę do badań klinicznych. W celu rozwoju tych kandydatów terapeutycznych powołana została spółka PeptAid. Badania, które doprowadziły do powstania wynalazków były finansowane z następujących źródeł:

• 2012-2017 Narodowe Centrum Nauki, MAESTRO nr 2012/04/A/NZ3/00630
• 2015-2019 Narodowe Centrum Nauki, OPUS nr 2014/15/B/NZ3/04704
• 2015-2018 Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, Program Badań Stosowanych nr PBS3/B7/19/2015